Συχνά, μετά την δουλειά μου, κάθομαι και καταγράφω κάποιες σκέψεις τις οποίες εμπνέομαι από άλλους ανθρώπους. Γιατί είμαι ψυχολόγος και δουλεύω ψυχοθεραπευτικά και συμβουλευτικά. Σκέφτηκα λοιπόν κάποιες από αυτές τις ιδέες και τα βιώματα να τα αναρτήσω εδώ για να μπορούν να είναι ίσως χρήσιμα και σε άλλους. Ένα πετραδάκι μέσα στην ήσυχη λίμνη...
2010/09/17
Σκέψου λίγο και απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις για σένα και για τον σύντροφό σου:
2010/09/13
Σκέψου λίγο και απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις για σένα και για τον σύντροφό σου:
- Θέλω να με γνωρίσεις.
- Θέλω να σε γνωρίσω καλύτερα.
- Θέλω να σου δώσω αυτά που θέλεις.
- Θέλω να καθίσω να μιλήσω μαζί σου.
- Θέλω να μιλήσουμε για το μέλλον μας.
- Θέλω να μάθω για τις αξίες και τις προτεραιότητές σου.
- Θέλω να καταλάβω τα συναισθήματά σου.
- Θέλω να μοιραστώ μαζί σου τις ανησυχίες μου.
Θέλω... Θέλω... Θέλω...
Κουραστικό ακούγεται να "Θέλω πάντα κάτι"; Αλλά πως αλλιώς μπορεί να είναι; Αν δεν έχω επιθυμία για τον άλλο...
2010/09/07
Σκέψου λίγο και απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις για σένα και για τον σύντροφό σου:
Όταν του –της λέω σ’αγαπώ, εννοώ:
Αν ισχύει, σκέψου πότε σημαίνει αυτό. (Όταν...)
- Σε θέλω
- Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα
- Νιώθω άδειος –α χωρίς εσένα
- Είσαι το φώς μου
- Είσαι όμορφος –η
- Μου αρέσεις
- Χωρίς εσένα δεν είμαι τίποτα
- Δίνεις νόημα στην ζωή μου
- Είσαι το καλύτερο κομμάτι του εαυτού μου
- Μου έλειψες και σε πεθύμησα
Ό,τι δεν εξαρτάται μόνο από έναν... είναι σχέση!

Στο ζευγάρι, όπως αναφέραμε και παραπάνω, ο καθένας έρχεται με την προσωπική του ιστορία, με διαφορετικό αλλά και με το κοινό τους παρελθόν και τις παραδοχές για την αγάπη, το γάμο, την οικογένεια, την ανατροφή των παιδιών, την σεξουαλικότητα… που όμως, συχνά όπως διαπιστώνω, δεν τα έχουν συζητήσει ίσως όλα και δεν τα έχουν μοιραστεί… ίσως και να μην τα έχουν συναποφασίσει. Κάποιες φορές και από φόβο για τη διαφωνία και την έλλειψη τρόπου να την διαχειριστούν!
Αν κάθε άνθρωπος θεωρεί κάποια πράγματα δεδομένα για τον εαυτό του (υπάρχουν άραγε τόσα δεδομένα όσα θεωρούμε;), σε μία σχέση τα προσωπικά «δεδομένα» αυτά οφείλουμε να τα «παντρέψουμε» και να τα κάνουμε ένα.
Ορισμένες φορές, όταν αντιμετωπίζουμε δυσκολίες στη σχέση μας, όλα μπορούν να γίνουν πολύ διαφορετικά αν συζητήσουμε και μοιραστούμε τα θέματα που μας απασχολούν, με τρόπο που να γίνουν κατανοητά αυτά στον άλλο.
Όχι προσπαθώντας να καταλύσουμε την διαφορετικά αυτή – αυτό δεν γίνεται και θα ήταν παράλογο να το προσπαθήσουμε – αλλά προσπαθώντας να βελτιώσουμε την επίγνωση του εαυτού μας και της σχέσης μας και εξισορροπώντας τη συμπληρωματικότητά μας και το «κοινό έδαφος».
Ανεξάρτητα από το αν θα συμφωνήσουμε όλοι στα παραπάνω - γιατί απλά δεν είμαστε υποχρεωμένοι - ξεκινώντας από αυτή την ανάρτηση, θα δημοσιεύσω μια σειρά ερωτημάτων που χρησιμοποιώ και στη δουλειά μου με τα ζευγάρια και θα μπορούσατε να τα απαντήσετε για λογαριασμό σας, να τα θέσετε στους συντρόφους και στη συνέχεια να τα συζητήσετε.
Καλή δουλειά και είμαι σίγουρος πως με τον τρόπο αυτό θα ανακαλύψετε πολλά για την ΣΧΕΣΗ σας... όπως και αν την εννοείτε!
2010/07/01
Σοφές παροιμίες, προσωποποιήσεις, ονόματα και άλλες ιστορίες...
Έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για τις αλληγορίες, για ταπαραμύθια, τους μύθους, τα γνωμικά και για τις ιστορίες...Εκείνες που διηγούμαστε στους άλλους για να μας γνωρίσουν, εκείνες με τις οποίες μεγαλώσαμε καθώς και εκείνες τις οποίες ακούμε προσπαθώντας να κατανοήσουμε το βαθύτερο νόημά τους... Μάλιστα κάποιος σχολίασε και τη σημασία που δίνω στις "ιστορίες" λέγοντας πως αυτό του θυμίζει τον Μπουκάϊ... τουλάχιστον όπως τον έχει γνωρίσει από τα βιβλία του που έχουν κυκλοφορήσει πρόσφατα στα ελληνικά, προσθέτω εγώ.2010/05/04
Δεν υπάρχουν στεγανά ανάμεσα στις διάφορες επιστήμες και τις θεωρίες τους. Υπάρχουν μόνο ανθρώπινα όρια και περιορισμοί.
2010/03/23
Η ψυχοθεραπεία και η ομοιοπαθητική. Ομοιότητες και διαφορές.

Η σειρά αυτή των αναρτήσεων αφιερωμένων στην ομοιοπαθητική δεν προέρχεται από την άμεση προσωπική μου επιστημονική αρτιότητα πάνω στο θέμα αλλά από την έμμεση εμπειρία που έχω μέσα από τους πελάτες μου που έχουν προσωπική εμπειρία, χρησιμοποιώντας την ομοιοπαθητική παράλληλα με την ψυχοθεραπεία.
Στον τρόπο μάλιστα λήψης ενός εκτεταμένου ιστορικού, τόσο στην περίπτωση του ομοιοπαθητικού όσο και του ψυχοθεραπευτή, βρίσκω πως υπάρχουν πολλές ομοιότητες.
Η ομοιότητα δεν σταματά στο σημείο αυτό αλλά επεκτείνεται στην οπτική του δίπολου ασθένεια – υγεία:
- Υγεία δεν είναι απλώς η απουσία ασθένειας (ή κάποιων συμπτωμάτων), αλλά η ικανότητα ενός συστήματος (ενός ανθρώπου, μιας οικογένειας ή μιας κοινωνίας να ανταποκρίνεται προσαρμοστικά σε μία μεγάλη ποικιλία προκλήσεων.
- Επίσης, η ασθένεια αντιμετωπίζεται ως το αποτέλεσμα μιας διαταραχής της ισορροπίας ολόκληρου του ατόμου (ψυχο-διανοητικά και σωματικά) και όχι απλώς ως μια εντοπισμένη, σ’ένα υποσύστημα, διαταραχή.
Ακριβώς λοιπόν επειδή έχω διαπιστώσει πως δεν υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στα δύο αυτά αυτόνομα, αυτοτελή και αποτελεσματικά θεραπευτικά συστήματα, την ψυχοθεραπεία δηλαδή και την ομοιοπαθητική, αναζήτησα να βρω τις περιπτώσεις εκείνες όπου θα μπορούσαν να δράσουν συμπληρωματικά προς όφελος του ανθρώπου.
- Ο ασθενής δυναμώνει ψυχικά και βελτιώνεται γρήγορα, παρουσιάζοντας επίσης μεγάλες αντοχές στις προκλήσεις και προσαρμοστικότητα.
- Η ψυχοθεραπευτική σχέση γίνεται σύντομα σταθερή και με πολλές δυνατότητες εμβάθυνσης, βελτιώνοντας έτσι και την εστίαση αλλά και την επίγνωση, ειδικότερα σε ότι αφορά άμυνες και αντιστάσεις παθολογικές, κερδίζοντας έτσι χρόνο και ενέργεια που διαφορετικά θα σπαταλιόταν κουράζοντας τον ασθενή.
- Η αίσθηση υποβοήθησης μέσω των ομοιοπαθητικών φαρμάκων δεν έχει την τάση να οδηγεί σε παρεμβατικές λογικές μηχανιστικού τύπου και εξαρτητικές συμπεριφορές, όπως με τις ψυχοτρόπες ουσίες.
Επίσης, σε περιπτώσεις όπου λόγω της φύσης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν, έχουν κουραστεί «γυρίζοντας» από τον έναν ειδικό στον άλλο, έχουν αισθανθεί κατακερματισμένοι» λόγω του ότι εκείνοι οι ειδικοί εστιάζουν άλλοτε στο ένα και άλλοτε στο άλλο σημείο, θεωρώντας το ως «την πηγή όλων των κακών», με εξετάσεις, γνωματεύσεις και φαρμακοθεραπείες που μπορεί να μην οδήγησαν σε κάποια βελτίωση της κατάστασης.
Καθώς και σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχει η σωματική αποδιοργάνωση με την ψυχική παθολογία, όπως και στις οργανωμένες ψυχοσωματικές διαταραχές.
Τέλος, έχω προτείνει επίσης την ομοιοπαθητική, ως εναλλακτική φαρμακοθεραπευτική λύση για τις περιπτώσεις εκείνες που έχουν ανάγκη, προκειμένου να αποφύγουμε την χρήση αντικαταθλιπτικών, αγχολυτικών κ.α. και τις συνέπειές τους.
Υπάρχουν όμως και διαφορές ανάμεσα στις δύο αυτές θεραπείες, οι οποίες όμως δεν έχω αισθανθεί πως επηρέασαν αρνητικά με κάποιο τρόπο και κανόνα έναν ψυχοθεραπευόμενο και την εξέλιξή του και δεν έχω βιώσει κάποια ιδιαίτερη δυσκολία στην συνέργεια, τουλάχιστον που να απορρέει από τις διαφορές.
Ως τη σημαντικότερη διαφορά ανάμεσα στα δύο αυτά θεραπευτικά συστήματα θα σημείωνα το γεγονός πως το μοντέλο της ψυχοθεραπείας είναι πιο συμμετοχικό από το ιατρικό μοντέλο της ομοιοπαθητικής.
Οπότε η δυάδα «ασθενής – ιατρός» έχει την τάση συνήθως να εστιάζει περισσότερο στο σώμα και σ'αυτό που προσωπικά θα αποκαλούσα «βιολογικό υπόβαθρο του ψυχισμού» ενώ ο ψυχολόγος μάλλον θα είχε την τάση να εστιάσει περισσότερο στον ψυχικό κόσμο του ατόμου που έχει ένα αίτημα και να διερευνήσει τις συνέπειες της παθολογικής κατάστασης (τις εκφάνσεις δηλαδή) στον ψυχισμό του πάσχοντα ή στο «κατά πόσο και με ποιόν τρόπο» θα μπορούσε τα συμπτώματα να είναι έκφραση της ψυχικής κατάστασης του πάσχοντα, προκειμένου να αντιληφθεί το θεραπευτικό σχήμα που θα ακολουθήσει.
Για να το εξηγήσω θα το πω και αλλιώς: είναι πλέον σίγουρο πως υπάρχουν πολλά μονοπάτια που συνδέουν την ψυχή μας (τον ψυχισμό μας αν προτιμάτε, δηλαδή τα συναισθήματα, τις σκέψεις μας, … ) με το σώμα μας.
Όσο πιο νέοι είμαστε τόσο αυτά τα μονοπάτια είναι πιο άμεσα συνδεδεμένα. Για παράδειγμα ένα μικρό παιδί, μην έχοντας τις ίδιες δυνατότητες μ'εναν έφηβο ή ακόμη περισσότερο μ'εναν ενήλικα, να εκφράσει τα έντονα συναισθήματά του, θα έχει την τάση να χρησιμοποιήσει το σώμα του ως μέσω έκφρασης της κατάστασης ή ακόμη και ως πεδίο σύγκρουσης.
Στην πραγματικότητα, η ψυχοθεραπεία λειτουργεί ως «ο υποκειμενικός χρόνος και χώρος που θα βοηθήσει τον άνθρωπο στην εκπλήρωση των αιτημάτων και προσδοκιών του για προσωπική ανάπτυξη και βελτίωση του εαυτού του».
2010/03/16
Η ομοιοπαθητική είναι ιατρικό εναλλακτικό ολιστικό θεραπευτικό σύστημα.

Με αφορμή το σχόλιο που άφησε αναγνώστρια που αφορούσε ομοιπαθητικό - ψυχοθεραπευτή, θα προσπαθήσω να δώσω μία γενική και πολύ σχηματική εικόνα από τα όσα γνωρίζω για την ομοιοπαθητική, προκειμένου στη συνέχεια, σε μία άλλη ανάρτηση να περιγράψω τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα σε αυτή και την ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία.
Καταρχήν η ομοιοπαθητική είναι μία ιατρική επιστήμη μέρος αυτών που ονομάζουμε «εναλλακτικές ιατρικές» (προσεγγίσεις ή τεχνικές). Πρόκειται για ένα εναλλακτικό ολιστικό θεραπευτικό σύστημα, εννοώντας πως είναι κάτι διαφορετικό από την συμβατική ιατρική. Όταν λέμε ολιστικό εννοούμε ότι αντιμετωπίζεται ο ασθενής στο σύνολό του, ως μία ολότητα και συνεπώς δεν προτείνονται φαρμακευτικές αγωγές διάφορες για τα διαφορετικά προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζει: μπορεί να αποφευχθεί συνεπώς η μερική αντιμετώπιση από έναν γιατρό για την χοληστερίνη και την ουρία που έχω, από έναν άλλο για τα δερματικά που παρουσιάζω και έναν τρίτο για τους πόνους στις αρθρώσεις. Στην ομοιοπαθητική δεν μιλάμε για μία ασθένεια αλλά για διαφορετικά συμπτώματα. Με την έννοια αυτή, οι «διαγνωστικές» ετικέτες στην ομοιοπαθητική δεν έχουν θέση.
Η ομοιοπαθητική είναι γνωστή από την εποχή του Ιπποκράτη, ίσως και νωρίτερα, από τον οποίο και κατάγεται η σκέψη του "ομοίου που θεραπεύει το όμοιο". Στην πορεία ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε και τα δύο συστήματα, της ομοιο- και της άλλο-παθητικής. Η αλλοπαθητική είναι αυτό που γνωρίζουμε ως συμβατική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
Άλλωστε όπως γνωρίζουμε στα Ασκληπιεία (βλέπε Επιδαύρου Ασκληπείο), ακριβώς επειδή είχαν καταλάβει πως υπάρχουν δρόμοι που συνδέουν το σώμα με την ψυχή, εφάρμοζαν και τεχνικές ψυχοθεραπείας, θα μπορούσαμε να πούμε (ενδιαφέρον θα ήταν να αφιερώσουμε ένα κείμενο πάνω σε αυτό). Βλέπετε ακόμη η ψυχολογία ήταν κλάδος της ιατρικής και αυτό για πολλούς αιώνες ακόμη έως ότου προσκολλήθηκε και ασχολήθηκε περισσότερο με την φιλοσοφία, την διδακτική και την παιδαγωγική (επανήλθε πολύ αργότερα στον χώρο της υγείας δυναμικά μάλλον χάρη στην ψυχανάλυση) και αποχωρίστηκε εντέλει από την συμβατική ιατρική όταν αυτή έπαψε να βλέπει το άνθρωπο ως "όλο" αλλά οργανώθηκε περισσότερο σε ενότητες με ειδικεύσεις ανά υποσύστημα και έτσι καταλήξαμε να έχουμε: ορθοπεδικούς, καρδιολόγους, πνευμονολόγους, ορμονολόγους κα.
Η ελλιπής αναγνώριση και παρέμβαση στους ψυχολογικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της συμβατικής ιατρικής τα οποία βρίσκουν αντίθετους τόσο τους ψυχολόγους όσο και τους ομοιοπαθητικούς ιατρούς. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η αντιμετώπιση "δεν έχετε τίποτα, άγχος είναι!" που εύκολα μπορεί να ειπωθεί, σαν από μόνη της να μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά! Ωστόσο υπάρχουν κλάδοι της ιατρικής όπως η ψυχιατρική που έχει ενσωματώσει τους παράγοντες αυτούς στα διαφορο-διαγνωστικά κριτήρια ή τουλάχιστον στην μελέτη τους.
Τα παραπάνω είναι και ο λόγος που ακόμη και σήμερα συναντάμε ειδικότητες στο μεταίχμιο της ψυχολογίας με τις άλλες επιστήμες όπως η ψυχο-παιδαγωγική κ.α.
Συνήθως για συμπτώματα εξωτερικές παθήσεις των οποίων τα αίτια ήταν εμφανή και θα λέγαμε σήμερα πως δεν διαφαίνονταν άμεση συσχέτιση με την προσωπικότητα του ίδιου του ατόμου, ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε την λογική των αντιθέτων (αλλοπαθητική).
Έτσι τα φάρμακα τις αλλοπαθητικής που ακολουθούν το νόμο του αντιθέτου οργανώνονται σε ομάδες φαρμάκων με βάση τα σημεία που καταπολεμούν: αντι-καταθλιπτικά, αντι-υπερτασικά, αντι-ισταμινικά, αντιφλεγμονώδη κ.α.
Ενώ για τα άλλα συμπτώματα, τα μη εμφανή αίτια, τα πιο εσωτερικά δηλαδή, ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε αυτά των ομοίων.
Τόσο η ομοιοπαθητική όσο και η αλλοπαθητική, με την έννοια αυτή, στηρίζονται στην σημειολογία λοιπόν.
Στην πορεία όμως, επειδή η ομοιοπαθητική ήταν δύσκολη και στην κατανόηση και στην εφαρμογή της (αλλά και για πολλούς άλλους και διάφορους λόγους όπως, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, τα οικονομικά συμφέροντα) άρχισε να φθίνει και η γνώση ξεχάστηκε χωρίς όμως να χαθεί εντελώς. Αυτό μαρτυράται και από την χρήση ορισμένων πρακτικών φαρμάκων που συνέχισαν να χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη και την ανατολή και έλκουν την καταγωγή τους από τα λεγόμενα γαληνικά φάρμακα.
Με την πάροδο των χρόνων, η επικράτηση των αλλοπαθητικών φαρμάκων γενικεύτηκε. Ακόμη περισσότερο στην σύγχρονη εποχή όπου χάρη στην εξέλιξη της χημείας και την ανάπτυξη των συνθετικών φαρμάκων η αλλοπαθητική παρουσιαζόταν ως μοναδικός δρόμος αν και όχι απαλλαγμένη ακόμη και σήμερα από τις παρενέργειες.
Αντίστοιχα στην ομοιοπαθητική, όπως είπαμε δεν προσπαθούμε να απαντήσουμε στα σημεία με το αντίθετο αλλά με το όμοιο.
Ποιό όμως είναι το "όμοιο";
Αν σ'εναν "κατά συνθήκη υγιή άνθρωπο" δίναμε μία ουσία που θα του προκαλούσε εκτός των "φυσιολογικών ορίων" το ίδιο σύνολο συμπτωμάτων (μία κατάσταση δηλαδή) που παρουσιάζει ένας ασθενής, αυτή η ουσία είναι το όμοιο που θα χορηγηθεί σ’έναν ασθενή για να επιστρέψει στην προηγούμενη κατάσταση.
Το φαρμακείο της ομοιοπαθητικής βασίζεται σε προϊόντα είτε φυτικής, είτε ζωικής, είτε ορυκτής προέλευσης.
Μετά τους χρόνους του Ιπποκράτη η τέχνη της ομοιοπαθητικής άρχισε να πέφτει σε λήθη όπως άλλωστε αυτό συνέβη και σε πολλές άλλες γνώσεις της αρχαιότητας. Τη σύγχρονη ομοιοπαθητική την οφείλουμε στον γερμανό Χανεμαν (γιατρός, φυσικός, μεταφραστής και γνώστης της αρχαίας ελληνικής γλώσσας), κάποτε έκανε μία μελέτη πάνω στο κινίνο. Αυτό χρησιμοποιούταν την εποχή του πάνω στη καταπολέμηση της ελονοσίας, ασθένεια που στα χρόνια του ήταν πραγματική μάστιγα.
Η μελέτη του αφορούσε τα ποσοστά τοξικότητας. Για να το κάνει και ελλείψει πειραματόζωων, πήρε εκείνος τις δόσεις για αρκετό καιρό. Στη συνέχεια διαπίστωσε πως ανέπτυξε τα συμπτώματα της ελονοσίας! Τότε λέγεται πως θυμήθηκε την αρχαία αρχή του Ιπποκράτη, πως δηλαδή το όμοιο θεραπεύει το όμοιο.
Με τους μαθητές του, ο Χανεμαν ξεκίνησε να κάνει μία μεγάλη έρευνα και καταγραφή ουσιών με οδηγό τις "αντιδράσεις" που παρουσίαζαν οι άνθρωποι με την χορήγηση της κάθε ουσίας και στην συνέχεια με την επιβεβαίωση ότι μία "όμοια" ουσία μπορεί να θεραπεύσει τον άνθρωπο που παρουσίαζε τα συμπτώματα. Με το τρόπο αυτό απέκτησαν την γνώση κάποιων φαρμάκων τα οποία έχουν τη δυνατότητα να ενεργοποιήσουν στον άνθρωπο τις φυσικές αντιστάσεις και μέσω αυτών να "αυτοθεραπευτεί" απαλλασσόμενος από τα συμπτώματα που τον απασχολούν και οδηγώντας τον στην ίαση.
Ο τρόπος επίσης παρασκευής και προετοιμασίας των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην ομοιοπαθητική είναι ιδιαίτερος. Αυτό που θα πω μόνο για να μην πλατειάσω είναι το γεγονός ότι είναι τόσο "αραιωμένα" ώστε εξασφαλίζεται η "απόλυτη μη - τοξικότητα", αν μπορώ να πω και συνεπώς δεν αντενδείκνυται σε καταστάσεις όπου η συμβατική φαρμακοθεραπεία είναι απαγορευτική όπως στην περίπτωση της εγκυμοσύνης. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες πάνω στο θέμα αλλά είναι ένα αρκετά ιδιαίτερο και ενδιαφέρον σημείο που έχει αποτελέσει κεντρικό ζήτημα πολλών συζητήσεων.
Επίσημος φορέας της ομοιοπαθητικής στην Ελλάδα νομίζω πως είναι η Σχολή του Βυθούλκα (Γιώργος Βυθούλκας, καθ. Ομοιοπαθητικής, Διευθ. και Ιδρυτής της Διεθνούς Ακαδημίας Κλασσικής Ομοιοπαθητικής, http://www.vithoulkas.com/) της οποίας η πολιτική της είναι να δέχεται μόνο Ιατρούς για σπουδές.
Ωστόσο υπάρχουν και άλλες ιδιωτικές σχολές που προετοιμάζουν θεραπευτές - ομοιοπαθητικούς. Σε κάποιες χώρες της Ευρώπης, οι ομοιοπαθητικοί θεραπευτές που δεν είναι γιατροί έχουν επισήμως άδεια άσκησης επαγγέλματος (για το θέμα βλέπε http://www.ikko.gr/index_grec.htm) ενώ στην Ελλάδα υπάρχει πραγματική ανάγκη θεσμοθέτησης και προστασίας του χώρου της εναλλακτικής ιατρικής (βλέπε: http://www.homeopathy.gr/homeopathy/protecting_alternative_medicine.html).