Το όνειρο συσχετίζεται με ένα γεγονός.

Το γεγονός είχε «χαθεί» από τη μνήμη της Νικολίτσας, η οποία υποφέρει από κλειστοφοβία.
Λίγο καιρό αφότου ξεκινήσαμε την ψυχοθεραπεία, μού μιλά για το σαβατοκύριακό της και πως το πέρασε. Είχε γενέθλια η κορούλα της – έκλεινε τα δέκα. Ξαφνικά της έρχεται στο μυαλό το όνειρο που είδε την παραμονή των γενεθλίων της κόρης της και την είχε κάνει κακοδιάθετη για τις προετοιμασίες: ήταν λέει μέσα σε μία βάρκα σκοτεινή και άκουγε τον αέρα να σφυρά μέσα από τις τρύπες. Τη στιγμή που το διηγείται της έρχεται στην μύτη η μυρωδιά της μούχλας και μου λέει: ξέρετε πως υποφέρω από άσθμα, σας το είπα;
Ποτέ άλλοτε δεν είχε συνδυάσει αυτά τα στοιχεία μεταξύ τους.

Η Νικολίτσα είναι σήμερα 32 ετών και με μεγάλη έκπληξη μού διηγείται πως στα δέκα της δέχτηκε επίθεση σε ασανσέρ από επίδοξο βιαστή της: παρασύρθηκε δια της βίας στο σκοτεινό υπόγειο της πολυκατοικίας. Χάρη την έγκαιρη παρέμβαση μιας συνομήλικής της κοπέλας που κατέβαινε από τις σκάλες και άκουσε τις φωνές της, σώθηκε από τα χέρια του.
Παρατηρώ πως η δεκάχρονη κορούλα της έχει το ίδιο όνομα με την φίλη της: Αναστασία. Την ρωτάω: η κόρη σας πήρε το όνομα αυτό…;

Η επανάληψη των ονείρων.

Ο Αντρέας πήγαινε στην δευτέρα Δημοτικού όταν, εξαιτίας κακής συνεννόησης των γονιών του (βρίσκονταν σε διάσταση), τον ξεχνάνε και το παιδί παραμένει μόνο του στο σχολείο. Το περιστατικό συνέβη συνολικά δύο ή τρεις φορές.
Δύο μέρες αργότερα από την πρώτη φορά, βλέπει σε όνειρο το ίδιο σκηνικό: μόνος στο σχολείο και η καθαρίστρια μπαίνει σε όλες τις τάξεις. Πρόκειται για εφιάλτη, όπως το χαρακτηρίζει ο ίδιος, με τοπίο τρομαχτικό και μία αδιόρατη απειλή.
Ξυπνάει με συναίσθημα εγκατάλειψης και έντονη αγωνία. Το όνειρο επαναλαμβάνεται αρκετές φορές.

Η Νεφέλη, 39 ετών, μας λέει πως κάθε φορά που συμβαίνει κάτι σημαντικό στην ζωή της και έχει αγωνία, βλέπει συχνά το ίδιο όνειρο, που από πλευράς εικόνων είναι ανώδυνο, ωστόσο η ίδια το βιώνει τόσο έντονα που το χαρακτηρίζει εφιάλτη και ξυπνά με το αίσθημα της αποτυχίας και της απόρριψης: είναι στην τάξη του σχολείου και περνά εξετάσεις!

Ποια όνειρα μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία;

Αν και σχεδόν όλα τα όνειρα (το λέω απλά για να μην είμαι απόλυτος) μπορούν να έχουν κάποια ιδιαίτερη σημασία, το ζήτημα είναι πως επειδή τις περισσότερες φορές είναι αρκετα συμπυκνωμένα και ερμητικά, συνεπώς η διείσδυση μέσα στα νοήματά τους μπορεί να είναι απελπιστικά χρονοβόρα και δύσκολη, στην ψυχοθεραπεία δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση (όσοι δίνουν) σε κάποια περισσότερο από κάποια άλλα.

Τα όνειρα αυτά που αξίζει να σταθούμε και που μπορούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία και αξία ως υλικό ψυχοθεραπείας είναι κυρίως εκείνα θα πραγματοποιηθούν κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης καθώς και εκείνα που έχουν γίνει όταν το άτομο επεξεργαζόταν στο μυαλό του την απόφαση να συμβουλευτεί έναν ψυχολόγο για τα θέματα που τον απασχολούσαν, όσα έχουν πραγματοποιηθεί σε φάσεις ζωής που ήταν κρίσιμες για το άτομο, με δεδομένη την προσωπική του ιστορία, όσα αναφέρονται σε περιόδους που συνέβησαν υποκειμενικά σημαντικά γεγονότα, όσα αναφέρονται ως επαναλαμβανόμενα ή συνεχιζόμενα και τέλος όσα αναφέρονται σε γεγονότα που έλαβαν χώρα στην πραγματικότητα, αλλά το άτομο τα ονειρεύτηκε τουλάχιστον μία φορά αν όχι κατ’επανάληψη, μετά ή πριν λάβουν χώρα.

Με το «αφιέρωμα» μου στα όνειρα, που αποφάσισα να δημιουργήσω στη loggia, δεν είχα την πρόθεση να γράψω κάτι, από τα πολλά, για τα όνειρα: τι είναι, τι δεν είναι κλπ.
Η πρόθεσή μου είναι -όσο δεν έχω ακόμη αλλάξει γνώμη- να προσθέσω μία οπτική που τη συναντούμε πιο σπάνια. Να επισημάνω τη χρησιμότητά τους στην ψυχοθεραπευτική κα. που θα δείτε σύντομα. Τα υπόλοιπα πιστεύω πως μπορούμε να τα βρούμε σε αφθονία, αρκεί να ψάξουμε και να ενδιαφερθούμε.
Έτσι το ιστολόγιο του Μάνου Σιδεράκη «Τα Επίκαιρα» http://taepikaira.blogspot.com/2009/02/blog-post_18.html μπορεί να λειτουργήσει, για σας που ζητάτε περισσότερα, ως συμπληρωματικό.
Ωστόσο, με την ευκαιρία σχολίου που μου έστειλε ο Χρήστος, οφείλω να διορθώσω αυτό που έγραψα για το ότι δηλαδή ο Freud ήταν ίσως ο πρώτος που ασχολήθηκε με την επιστημονική μελέτη των ονείρων.
Ο Χρήστος, το είχα και πρόσφατα αναφέρει άλλωστε, μας υπογραμμίζει ότι η τεχνική της εγκοίμησης που εφαρμόζονταν στα Ασκληπιεία, ήταν επίσης μία χρήση ιατρική, έστω και αν εμπεριείχε και το μεταφυσικό στοιχείο.
Ο Χρήστος προσθέτει επίσης ένα σημείο που δεν γνώριζα, πως ο Ιπποκράτης έχει αφιερώσει ένα κείμενο που συσχετίζει το ονειρικό περιεχόμενο με διαφορετικές ασθένειες! Δημιουργεί, με αυτή την έννοια, μία κατηγοριοποίηση διαγνωστική σε σχέση με τα όνειρα που ξεφεύγει από τη λογική του ονειροκρίτη.

Τέλος, ο Χρήστος μας γράφει πως θεωρεί ο ίδιος πως η ψυχολογία είναι κλάδος της ιατρικής και αναρωτιέται για ποιό λόγο αυτό περνά στην σύγχρονη επιστήμη σαν κάτι άλλο από αυτό που είναι στην πραγματικότητα.

Μεγάλη συζήτηση, Χρήστο και πολλές και διαφορετικές οι πτυχές του θέματος!

Το δημιούργημα και ο δημιουργός: η δημιουργικότητα ενός ονείρου.

Ανάμεσα στα όνειρα διάσημων προσωπικοτήτων που οι ίδιοι οι δημιουργοί θέλησαν να αφήσουν στην ιστορία το γεγονός ότι ονειρεύτηκαν μπορούμε ενδεικτικά να αναφέρουμε τον Βάγκνερ που λέει πως σε όνειρο του άκουσε τον σκοπό του «Χρυσού του Ρήνου», του Μότσαρτ που μας περιγράφει τον «Μαγεμένο Αυλό», τον Καρτέσιο που είδε να ξεδιπλώνεται το φιλοσοφικό του σύστημα 'μπρός στα μάτια του, το Φλέμινγκ που φαντάστηκε πως θα ήταν η πενικιλίνη και θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και πολλούς άλλους.

Δεν περιγράφουμε κάποιο θαύμα: πρόκειται για ανθρώπους που τους απασχολούσε κάτι συγκεκριμένο, στο οποίο αφιέρωσαν πολύ χρόνο και ξόδεψαν πολλή ενέργεια και τελικά το αποτέλεσμα δόθηκε κατά τη διάρκεια του ύπνου τους.

Με άλλα λόγια, τα όνειρα τους φαίνεται τελικά να είναι διεργασίες.

Αυτό συμβαίνει μόνο στους διάσημους;
Πρόσφατα, μία ψυχοθεραπευόμενη μου μιλούσε κατά τη διάρκεια της συνεδρίας μας για το γεγονός πως ανησυχούσε για τον πατέρα της, ότι θα του συμβεί κάτι κακό γιατί είδε ένα όνειρο στο οποίο ο πατέρας της ήταν σε κίνδυνο. Μία εβδομάδα αργότερα, στην επόμενη συνεδρία, μου λέει πως ο πατέρας της είχε ένα σοβαρό ατύχημα.
Το γεγονός αυτό είναι πολύ συχνό και καθόλου σπάνιο ή περίεργο!

Η αλήθεια είναι πως πράγματι ανησυχούσε για τον πατέρα της. Όχι όμως επειδή είδε όνειρο. Ανησυχούσε για τον πατέρα της γιατί μία σειρά από γεγονότα (αλληλουχίες) έδειχναν τον κίνδυνο να αυξάνεται ολοένα και περισσότερο στο εργασιακό του περιβάλλον.
Πρόκειται για πολύ χαρακτηριστικό όνειρο που εκφράζει τις ανησυχίες ενός ανθρώπου που, περισσότερο ασυνείδητα και λιγότερο συνειδητά, αντιλαμβάνεται (χωρις όμως να τα οργανώνει) κάποια γεγονότα ως επικινδυνότητα. Μία αλληλουχία γεγονότων που σε συνειδητό επίπεδο, για διάφορους λόγους, δεν τα επεξεργαζόμαστε.
Το όνειρο σε αυτή την περίπτωση αποτελεί αποτέλεσμα των διεργασιών αυτών και ίσως μάλιστα και να επιτελεί έργο προετοιμασίας και προφύλαξης του ατόμου, με την έννοια ότι το προετοιμάζει (αποκαλύπτει) για κάτι που δεν μπορούσε με άλλο τρόπο (συνειδητό) να σκεφτεί.
Οι περισσότεροι βέβαια τρομάζουν με την ιδέα και ορισμένοι καταφεύγουν και σε πιο μεταφυσικές ερμηνείες.
Τρομάζουν όμως γιατί αποδίδουν στο όνειρο διαφορετική σημασία και αξία από αυτό που είναι και έμμεσα το χειρίζονται σαν να μην είναι δικό τους προϊόν, αλλά ως αποτέλεσμα εξωγενών δυνάμεων. Στο σημείο αυτό φωλιάζουν πολλές προκαταλήψεις!

Τελικά, ένα όνειρο είναι ένας πίνακας στον όποίο μπορεί ο καθένας να προβάλει με ευκολία τα δικά του στοιχεία, την διάθεσή του, τις ανησυχίες του…

Ο ίδιος ο ονειρευόμενος όμως τι «βλέπει» σε αυτόν τον πίνακα όταν δεν ονειρεύεται;
Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας δεν είναι σπάνιο ο ψυχοθεραπευόμενος να «θυμηθεί» ένα όνειρο. Προφανώς δεν είναι άσχετο αλλά άμεσα συνδεδεμένο με τις σκέψεις και τα συναισθήματα που εκφράζει τη δεδομένη στιγμή.
Πρόκειται για τους γνωστούς «συνειρμούς».
Με τον τρόπο αυτό, φυσικά και χωρίς κανέναν επιπλέον επηρεασμό, μπορεί να μιλήσει για το όνειρό του βλέποντας το πρόδηλο των παραστάσεων αλλά και κάποιους συμβολισμούς του. Θα δώσω κάποια στιγμή ίσως συγκεκριμένο παράδειγμα.
Όταν λέω «χωρίς κανέναν επηρεασμό» εννοώ πως έχω αποφύγει εκ των προτέρων το ενδιαφέρον μου για τα όνειρα, με τρόπο ώστε να ασχολούμαι με αυτά μόνο όταν είναι μέρος της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας και όχι εκτός αυτού του πλαισίου.
Με άλλα λόγια, η θέση μου είναι πως αν δεν μου μιλήσει για τα όνειρά του δεν θα τον βάλω εγώ στην διαδικασία αυτή. Διαφορετικά δεν θα μπορέσω να ακούσω τις ελεύθερες σκέψεις του που κάνει πάνω στο όνειρο οι οποίες έχουν μεγαλύτερη σημασία και από την ανάμνηση του ίδιου του ονείρου.
Για το λόγο αυτό, θεωρώ πως είναι σημαντικό να ξεφύγουμε από στερεότυπα του είδους: «οι ψυχολόγοι ασχολούνται με τα όνειρα και την ερμηνεία τους».

Θα επανέλθω όμως στα σημεία αυτά, για να δώσω κάποιες διευκρινήσεις, μιλώντας για τους ψυχοθεραπευτές και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που μπορούν να υπάρξουν.

"Είδα ένα όνειρο…"

Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για ένα όνειρο και προσπαθούμε να το επικοινωνήσουμε στον άλλο δείχνει ότι μιλάμε για μία σειρά από παραστάσεις: συνήθως υπάρχει μία εικόνα που προεξάρχει και ίσως μοιάζει να αναλύεται σε μία σειρά από άλλες· άλλοτε υπάρχουν μια σειρά από εικόνες όπου διαδέχεται η μία την άλλη, δημιουργώντας μία αλληλουχία.

Επίσης, σε ορισμένα όνειρα υπάρχει η αντίληψη του ήχου και πιο σπάνια της αφής και της όσφρησης.

Όταν λέμε «είδα ένα όνειρο» περιγράφουμε στην ουσία την αναπαράσταση όπως θα περιγράφαμε έναν πίνακα ζωγράφου.

Μπροστά από ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα όπως ένας πίνακας ζωγραφικής, πολλοί αναρωτιόνται: «τι δείχνει;» ή «τι αναπαριστά;» ή ακόμη «τι θέλει να μας πει;».
Είναι επίσης γεγονός πως όσον αφορά έναν και μόνο πίνακα, μπορούμε να συλλέξουμε δεκάδες διαφορετικές απαντήσεις από διαφορετικούς ανθρώπους.

Ας πούμε λοιπόν πως ένα όνειρο είναι όπως ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα: ένας πίνακας, ένα ποίημα, ένα μυθιστόρημα, ένα παραμύθι, μία μουσική…

Τι πιστεύουμε για τα όνειρα;

... "Σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν πόσο σοβαρά παίρνουμε τα όνειρα μας, οι ψυχολόγοι Carey Morewedge και Michael Norton των Πανεπιστημίων του Pittsburgh και Harvard αντίστοιχα μελέτησαν τη συμπεριφορά 149 φοιτητών από Πανεπιστήμια της Ινδίας, της Ν.Κορέας και των ΗΠΑ. Όπως φάνηκε από τις απαντήσεις των φοιτητών, πολλοί πιστεύουμε, ότι στα όνειρα υπάρχουν πιο σημαντικές πληροφορίες για την καθημερινή μας ζωή παρά στη συνειδητή, ξύπνια κατάσταση. Θεωρούμε δηλαδή, πως ό,τι ονειρευόμαστε, φανερώνει τι σκεφτόμαστε για τα μελλοντικά μας σχέδια και τους κοντινούς μας ανθρώπους. Λιγότεροι ασπάζονται την άποψη περί τυχαιότητας των ονείρων ή της λειτουργίας τους ως μέσο «επανεκκίνησης» του εγκεφάλου."...

Στα "ΕΠΙΚΑΙΡΑ" από το Μάνο Σιδεράκη, Βιολόγο.

Συνεχίστε την ανάγνωση του κειμένου εδώ:

http://taepikaira.blogspot.com/2009/02/blog-post_18.html

Όνειρο! Και γιατί ερμηνεία;

Αυτό που θεωρώ ότι είναι το «αυτονόητο», όπως έλεγα, στην περίπτωση του ονείρου είναι η ερμηνεία.
Επίσημα, απ’όσο γνωρίζω, η επιστήμη δεν είχε ασχοληθεί με τα όνειρα πριν ρίξει σε αυτά μία ματιά ο Freud. Παρ’όλα αυτά οι βασιλικές αυλές όπως και οι διάσημες ή σημαντικές προσωπικότητες είχαν τους βασιλικούς ή προσωπικούς «ονειροκρίτες» και αυτό από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Τους μάγιστρους, τους σαμάνους, τους προφήτες…

Είναι γνωστά αρκετά διάσημα όνειρα όπως του Φαραώ της Αιγύπτου (η ιστορία έχει «ξεχάσει» το όνομα του αλλά όχι και το όνειρο με τις ισχνές και τις παχιές αγελάδες!). Το ίδιο αμείωτο ενδιαφέρον συνεχίστηκε και στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Ανατολική και Δυτική), φτάνοντας ως και τις μέρες μας. Κι έτσι έχουν καταγραφεί όνειρα διασήμων όπως του Κωνσταντίνου Ρωμαίου αυτοκράτορα, της Αγία Ελένης, του Ντε Καρτ (Καρτέσιου), του Νίτσε και πολλών άλλων. Η ιστορία έχει καταγράψει τις προσωπικότητες αυτές και τα όνειρά τους.

Θα μπορούσαμ να φέρουμε πολλά παραδείγματα και ιστορικές αναφορές για μάχες που κερδίθηκαν ή χάθηκαν, για καταστροφές που έγιναν, για γάμους ή γεννήσεις που προφητεύτηκαν και πολλά άλλα.

Συγκεκριμένα για τον Καρτέσιο, που αναφέραμε προηγουμένως, υπάρχουν αναλυτές που υποστηρίζουν πως αν αναλύσεις τα τρία διαδοχικά του όνειρα, έχεις ως άμεσο αποτέλεσμα το φιλοσοφικό του σύστημα και τις αντιλήψεις του.

Στην αρχαιότητα γνωρίζουμε ότι αρχικές μορφές ψυχοθεραπείας στηρίζονταν στην ερμηνεία των ονείρων. Και όποιος λέει «ερμηνεία των ονείρων» σκέφτεται «πρόβλεψη των μελλούμενων».

Στα Ασκληπιεία, για παράδειγμα, η ερμηνεία των ονείρων ήταν μία από τις θεραπευτικές τεχνικές, μαζί με την νηστεία, τις τελετές κάθαρσης, τον ύπνο, τα θερμά λουρτά, τις εισπνοές κ.α.

Τόσο ενδιαφέρον έχουν οι άνθρωποι στα όνειρα που από την αρχή του μεσαίωνα σχεδιάζουν και γράφουν βιβλία, τους αποκαλούμενους ονειροκρίτες!

Η πρώτη ίσως επιστημονική ματιά ήταν αυτή του Freud που και αυτός όμως… δεν απέφυγε το αυτονόητο. Ακόμη και στο τίτλο του: «Η ερμηνεία των ονείρων». Η πρώτη ελληνική μετάφραση από τα γερμανικά του κειμένου πραγματοποιήθηκε από την Μαρία Βοναπάρτη, πριγκίπισσα της Ελλάδος, θεραπευόμενη και συνεργάτιδά του, η οποία για να αποφύγει τη λέξη ερνηνεία που χρησιμοποιούταν σε ονειροκριτικά κατάστιχα, γράφει «Ερμηνευτική των ονείρων». Για να υπογραμμίσει το γεγονός ότι πρόκειται για επιστημονική τεχνική.

Ωστόσο, τόσο ο C. Jung όσο και ο S. Freud φαίνεται να επηρεάστηκαν σημαντικά από τον Έλληνα Αρτεμίδωρο ο οποίος είχε κάνει μια σημαντική μελέτη πάνω στα όνειρα και χωρίς να διεκδικεί δάφνες! Αυτός διαχώριζε τα όνειρα σε σε μη προφητικά, όπου η ψυχή απλώς θυμάται τα άγχη και τις αγωνίες της ημέρας, και σε προφητικά, τα οποία προμηνύουν τα μελλούμενα.

Ο Freud στο θεμελιώδες για την ψυχανάλυση βιβλίο αυτό αναλύει διεξοδικά το όνειρο της Ιρμα. Έκτοτε έχουν γραφτεί δεκάδες βιβλία πάνω στο ίδιο όνειρο, δίνοντας επιμέρους ερμηνείες και συμπληρωματικές.
Ακολούθησαν και άλλες αναλύσεις ονείρων των πελατών του Φροϋντ σε επόμενα βιβλία, όπως το όνειρο του «Λυκάνθρωπου».

Ο Φρόϊντ, στις αναλύσεις των ονείρων, καταφεύγει, όπως είναι φυσικό, στην κουλτούρα του θεραπευόμενου, για να αναλύσει κάποια "σύμβολα" και φυσικά σε αυτό που ονομάζει και καθιερώνει ως "τεχνική των ελεύθερων συνειρμών".

Τελικά καταλήγω στο συμπέρασμα πως, κάθε αναζήτηση των ονείρων δεν καταλήγει στα όνειρα, χωρίς να επηρεαστεί από ένα σύστημα αξιών και προκαταλήψεων που έχει καθιερωθεί. Χωρίς και πάλι, αυτό το σύστημα να είναι παγιωμένο αλλά να μεταλλάσσεται χωρο-χρονικά: από τόπο σε τόπο και από τη μία εποχή σε μία άλλη.

Όσο και αν φαίνεται περίεργο επιστημολογικά, κάθε πρόταση, θεωρία, υπόθεση (ή θέση) για τα όνειρα, που προσπαθεί να σταθεί, διεκδικώντας μία κάποια εγκυρότητα, είναι προκατειλημμένη από τα ίδια τα όνειρα: πως αλλιώς να μιλήσεις για τα όνειρα χωρίς να μιλήσεις γι’αυτά;
Πρακτικά δηλαδή η φροϋδική θεωρία για τα όνειρα ανοίγει έναν δρόμο, οποίος έχει ήδη προσχεδιαστεί από τα όνειρα, και οδηγεί μέσα από αυτά για να καταλήξει στα ίδια τα όνειρα.
Αφετηρία, μέσο και σκοπός είναι τα ίδια: τα όνειρα!

Το αυτονόητο είναι εδώ: όταν ο Φροϋντ διεκδικεί την ανακάλυψη ότι τα όνειρα αποτελούν τη "Βασιλική οδό για το ασυνείδητο" δεν έχει πρώτα αναρωτηθεί αν ερμηνεύονται τα όνειρα! Ο Φροϋντ δεν το κάνει γιατί... πολύ απλά δεν πιστεύει πως τα όνειρα έχουν μία αιτία. Εκτός πάλι και δεν μπορούσε να απαντήσει σε αυτό το γιατί και για το λόγο αυτόν αποφεύγει το άτοπο της ερώτησης.

Τι πιστεύει ο ίδιος για το όνειρο; «Το όνειρο δεν είναι αφ’εαυτού του κανενός είδους κοινωνική έκφραση, κανένα μέσο επικοινωνίας»... «Είναι ξένο και αγνώριστο», γράφει ο Φροϋντ.

Όπως και να ΄χει, η ουσία είναι πως αν ισχύουν τα παραπάνω τότε η «Ερμηνεία των ονείρων» γράφτηκε για να αποδείξει εντέχνως πως τα όνειρα δεν έχουν ερμηνεία.
Τότε όμως τι αναλύει αν όχι τα όνειρα, όπως πιστεύει ο περισσότερος κόσμος σε αυτό που διαβάζει;

Τον ονειρευόμενο!

"Ερμηνεύει"το όνειρο μέσα από ένα ρόλο ή μια σχέση αν προτιμάτε. Το ρόλο και την ειδική σχέση του ψυχοθεραπευτή που του έχει αναθέσει ή αναγνωρίσει ο άλλος (ο θεραπευόμενος).
Έξω δηλαδή από μία σχέση «η ερμηνεία του ονείρου» δεν έχει νόημα.

Όπως ακριβώς οι άνθρωποι που μου χάρισαν τις ονειρικές στιγμές τους απλόχερα επειδή είμαι ψυχολόγος και αναγνωρίζουν μέρος τους ρόλου μου στα όνειρα!
Και αυτή την αλήθεια την διαισθάνωνται, γι’αυτό και παράλληλα μου αναφέρουν κάποια σημεία για την κατάστασή τους, τις σχέσεις τους, τις ανυσυχίες τους, τα συναισθήματά τους κλπ.

Με τον ίδιο τρόπο θα ρωτούσαν έναν σοφό, σε άλλη κουλτούρα ή και άλλη εποχή, έναν μάγο, έναν σαμάνο, έναν φίλο ή έναν συγγενή που γνωρίζει από αυτά κλπ

Καταλήγοντας, ο Φρόϋντ χρησιμοποιεί τα όνειρα ως υλικό. Και με την τεχνική των ελεύθερων συνειρμών το εμπλουτίζει. Κάνει τις απαραίτητες συνδέσεις. Αναλύει και μελετά του μηχανισμούς (μηχανισμούς άμυνας, για τους οποίους μπορούμε να μιλήσουμε κάποια στιγμή) με τους οποίους (και τους οποίους) ο "ξύπνιος άνθρωπος" αναγνωρίζει ή όχι ("βλεπει" δηλαδή) τις ονειρικές του παραστάσεις, όπως αυτές διαμορφώθηκαν μέσα από την προσπάθειά του να επικοινωνήσει σ'εναν άλλο άνθρωπο το όνειρό του.

Μέσα από την ερνημεία των ονείρων, στόχος του είναι να κατανοήσει δηλαδή τους αμυντικούς μηχανισμούς και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο θεραπευόμενος.